Columns

Memorável Viagem Marítima e Terrestre ao Brasil

JOHAN NIEUHOF

Donderdag 7 januari 2021 kwam eindelijk het lang verwachte boek 'Memorável Viagem Marítima e Terrestre ao Brasil' aan in Tubbergen over de wereldreiziger Joan Nieuhof, besteld in Brazilië. Een boek dat ik op 2 augustus 2020 te koop zag staan bij een antiquariaat in Sao Paulo en dat al met al zo'n 5 maanden onderweg is geweest. De reis die Johan Nieuhof in de 17e eeuw per schip vanuit Nederland naar Brazilië maakte, verliep aanmerkelijk sneller!

Johan Nieuhof

Johan Nieuhof werd in 1618 te Uelsen geboren als zoon van burgemeester Johan Nieuhof en zijn vrouw Egberta, geboren Piccardt. In Uelsen genoot Nieuhof z'n opleiding, maar koesterde van jongs af aan een verlangen naar de ontdekking van het onbekende; een reislust die hem naar Amsterdam dreef en vervolgens over de wereldzeeën.

Nieuhof maakte vervolgens naam als wereldreiziger in dienst van de WIC en later de VOC. Zijn reisverslagen en tekeningen uit Brazilië, verschillende delen van Azië, in het bijzonder China, gaven voor het eerst een getrouw beeld van deze voorheen minder bekende delen van de wereld.

Brazilië

Cornelis Jan Witsen, destijds een belangrijk figuur in de organisatie van de West-Indische Compangie (later burgemeester van Amsterdam), spoorde Nieuhof aan deel te nemen aan een expeditie van de WIC naar Nederlands-Brazilië. In 1640, op tweeëntwintigjarige leeftijd voer Nieuhof in dienst van de Compagnie naar de Braziliaanse koloniën. Gedurende de negen jaren die hij daar doorbracht, bestonden zijn primaire taken uit verkennend onderzoek van de omliggende regio's, met name de voormalige Portugese gebieden. Na de verloren veldslag van Guarapes, die resulteerde in een overwinning voor de Portugezen, keerde Nieuhof in 1649 terug naar Nederland.

Boek

Over zijn verblijf aldaar schreef Nieuhof Gedenkweerdige Brasiliaense zee- en lant- reize, dat postuum gepubliceerd werd door zijn broer Hendrik Nieuhof en de weduwe van de Amsterdamse uitgever Jacob van Meurs in 1682. Het werk kent een groot aantal prenten die een realistisch beeld weergeven van een gebied waar het ontbrak aan enige eerdere publicaties.

Herdruk

Het voornoemde boek van Joan Nieuhof is herdrukt door Livraria Martins te Sao Paulo in Brazilië (1942) onder de titel: 'Memorável Viagem Marítima e Terrestre ao Brasil' en betreft het 9e deel van de 'Bibliotheca Histórica Brasileira. Een exemplaar daarvan zag ik op internet aangeboden, maar de bestelling betrof een kansloze missie. Tubbergenaar Jorge Silva, die de Portugese taal machtig is, is me daarbij van dienst geweest. Laat hij nu ook nog een bevriende relatie hebben in Brazilië! Deze Hércules Manuel Martins Silva Lima woonachtig in Espirito Santo, die overigens bekend is met Tubbergen vanwege zijn vakantie in 2018, heeft het boek besteld bij het 880 km. verderop gelegen antiquariaat in Sao Paulo.

Verzending

Op 23 augustus jl. ontving ik van Jorge het bericht dat het boek onderweg was naar Espirito Santo. Maar mede als gevolg van stakingen heeft het echter tot 4 oktober geduurd voordat het boek daadwerkelijk was gearriveerd bij Hércules Manuel Martins Silva Lima. Een foto van het boek, verpakt in een doos, kreeg ik via de mail doorgestuurd. Als gevolg van het gesloten luchtruim voor het internationale vliegverkeer kon het boek alsnog niet direct naar Nederland worden verstuurd. Op 10 november jl. ontving ik op de mail een verzendbon dat het boek getransporteerd zou worden (kosten: “Total do atendimento (R$) 153,30”). Met een track en tracecode was vervolgens zichtbaar dat het poststuk pas de 19e november daadwerkelijk op transport was gegaan. En jawel, op 22 december ontving ik het bericht 'Objeto recebido em' of wel dat het boek in Nederland was aangekomen, zij het dat dit al op 2 december was geschied. Kortom, het boek bevond zich inmiddels al zo'n 3 weken in Nederland. Lag het pakket dan nog bij de douane? Was het al ingeklaard? Moesten er nog kosten worden betaald? Gelijk maar eens aan de bel getrokken. Zowel bij DHL, DHL-International als PostNl. Werkelijk niemand kon me vertellen waar het pakket zich bevond! Helder was wel, dat DHL-International het pakket had overgedragen aan PostNL. Nu ja, het relaas met de klantenservice van PostNL - overigens een ervaring op zich - zal ik u besparen. Ruim 5 weken heeft het boek ergens in Nederland 'gezworven'. Nu ja, het waren drukke tijden voor PostNL en deze reis van het pakket past helemaal in de geest van wereldreiziger Joan Nieuhof.

Herdenking

Overigens vond in 2018 het jubileumjaar 'Johan Nieuhof 1618-2018' plaats. Zo was ik op 25 juli uitgenodigd voor de officiële opening van de Johan Nieuhof expositie in Uelsen. De Grafschafter Nachrichten publiceerde daaromtrent nog een paginagroot artikel met de kop: “Johan Nieuhof Uelsens grosser Sohn”. De afsluiting van dat jubileumjaar vond plaats op 4 oktober in Huis Brecklenkamp. Daar gaf Prof. Dr. L. Blussé van Oud Alblas, sinoloog en historicus, emeritus hoogleraar aan de Universiteit Leiden en gespecialiseerd in de geschiedenis van de relaties tussen Azië en Nederland een interessante lezing over Nieuhofs reis naar China.

Aanwinst

Een boek van Joan Nieuhof's reis naar China (weliswaar een herdruk), bevond zich reeds in mijn collectie, maar met deze Braziliaanse aanwinst – een verhaal op zich –  dijt m'n bibliotheek weer lekker uit.

 

Martin Paus