Uitgaan & Cultuur

Tot Tubbig En Niet Verder
Ruilverkaveling / Boerenopstand

TUBBERGEN -  "Dat unieke en het niet bij de pakken gaan neerzitten zagen we (dit jaar alweer 50 jaar geleden) bijvoorbeeld ook tijdens de ruilverkaveling. Al is het ontketenen van een totale boerenopstand natuurlijk weer het andere uiterste. Maar die drang om niet bij de pakken neer te gaan zitten en er met elkaar de schouders onder te zetten is typerend voor Tubbergen. Dat is één van de redenen dat een groepje actieve inwoners had besloten om die gebeurtenis, die toch een belangrijk onderdeel vormt van de geschiedenis van onze gemeente, op een passende manier te herdenken."

Het vorenstaande was kennelijk de reden dat ik destijds op een zondagavond, overigens vrij laat, gebeld werd door wethouder Ursula Bekhuis met het verzoek om aan te sluiten bij de 'Denktank Ruilverkaveling'. Natuurlijk, een week later was er al een vergadering. De vergaderingen, zowel fysiek in de raadszaal als thuis achter mijn pc, resulteerden in de opzet voor tal van activiteiten. Activiteiten die refereren aan de boerenopstand van vijftig jaar geleden met als hoogtepunt het theaterspektakel. En dat alles onder de paraplu: Tot Tubbig En Niet Verder.

Onrecht

'Tot Tubbig En Niet Verder’. Een zin  die symbool staat voor de uit de hand gelopen protesten tegen de ruilverkaveling. Het was een van de felste boerenopstanden uit onze geschiedenis. Eind jaren 60 is de ruilverkaveling in Nederland een voldongen feit. In heel Nederland? Nee. Een kleine gemeenschap in Twente bleef moedig weerstand bieden. Maar was het een strijd tegen oneerlijke perceelruil of tegen het (on)democratisch proces?

De Tukker, gewend aan een willekeur aan machthebbers, mompelt al eeuwen zijn “Joa joa”. Maar kom je hem aan zijn grond en zijn recht, dan blijkt er een heel heldere “Nee”! En zeker in de gemeente Tubbergen met al zijn kerkdorpen. Zoals ooit de dorpsharmonie zich verzette tegen het buitensporig politiegeweld en daarmee middels Kamervragen een landelijk voorbeeld werd om de wet aan te passen, zo was de Tubbergse boerenopstand een oerbeeld van een gemeenschap die opstaat tegen onrecht.

Gevoeligheid en voorzichtigheid kenmerkt nog steeds de verschillende partijen van toen. Dat de opstand deels door geweld een ‘onzedelijke strijd’ werd, daar is niemand trots op. Een halve eeuw later wordt dit roemruchte verleden gedeeld. Zonder verleden geen toekomst. Het is de geschiedenis die je maakt tot wat je bent. Dat geldt ook voor onze gemeente. Juist door wat er in het verleden is gebeurd.

Herinneringen

Mijn eigen herinneringen aan het verleden uit 1971 zijn gering. Ik weet dat de familie van vaders zijde tegen de ruilverkaveling was en van moeders zijde juist voor. Desalniettemin kwamen de families gezamenlijk bij ons aan de Grotestraat bijeen. Als kleine jongen merkte je dat er iets gaande was – een zekere spanning was voelbaar  – temeer ook vanwege de vele discussies die aan de keukentafel gevoerd werden.

Oud-Tubbergenaar Peter Hofland, woonachtig in Maastricht, deelde onlangs met mij zijn herinneringen:

“Persoonlijk heb ik na 50 jaar nog steeds moeite met wat gebeurd is. Niet alleen het gemeentehuis en de burgemeesterswoning werden belaagd. Ook het huis van Weersink de landbouwconsulent aan de Uelserweg en onze winkel aan de Grotestraat moesten het ontgelden. Bij Essink gingen wellicht losse flodders door de etalageruiten (ook zeer vervelend) bij ons was het een gerichte aanval o.m. met molotovcocktails. In de week voorafgaand kwam een delegatie van het actiecomité onder leiding van het voormalige Gemeentebelangen raadslid Boerrigter, bij ons op bezoek om ons vader eens even te vertellen hoe en wat. Pa was zoals mij ooit verteld is, namens de gezamenlijke raadsfracties, als fractievoorzitter van Gemeentebelangen woordvoerder en dus de gebeten hond. "Wee goat klootscheetn met dee wekkers van oe!" Het heeft niet veel gescheeld. Gelukkig kwam daar de ME op de proppen. Die de straat schoonveegde. Ik zelf zat met de veger [van veger en blik] achter de etalages. Dat heeft gelukkig niet tot ongelukken geleid. We waren hartstikke bang. Mijn moeder zat met onze hond Layla halverwege de trap, in shock. 's Avonds werd de boel dichtgetimmerd ik denk door Mensman.”

Theatervoorstelling

Geen molotovcocktails, geen giertanks die de mest verspreiden, geen actievoerende boeren met hooivorken, geen intimiderende raadsleden, geen rellende jongeren etc., maar een verhalende theatervoorstelling die begint in het heden. De in Heerhugowaard opgegroeide Lisa (Aniek Verhoeven) is zwanger en samen met haar vriend gaat ze op zoek gaat naar haar moeder die nog ergens in Twente moet wonen. In een kneuterige boeren-bed-and-breakfast ontvouwen zich de verhalen van de twee generaties boven haar én de recente Tubbergse geschiedenis, waarin haar moeder werd gevormd en de boerenopstand in 1971 een sleutelrol vervulde.

Première

Vrijdag was ik uitgenodigd voor de première in de plaatselijke Verdegaalhal. Allereerst was het genieten van soep, stamppot en een toetje om vervolgens het theaterspektakel te aanschouwen. Een alleszins vermakelijke productie met veel herkenning. Natuurlijk ook mooi om te ervaren dat de regionale betrokkenheid binnen de productie groot is. Naast enkele professionele acteurs geven ook vele streekgebonden amateurspelers acte de presènce. En voor de muzikale omlijsting zorgen de leden van de Tubbergse Dr. Schaepmanharmonie. In de regie van Bruun Kuijt ligt het tempo hoog en wordt er vol op de kluchtige lach ingezet. Kortom, een schitterende productie die geschreven is door Laurens ten Den. Naderhand vroeg theatermaker Gerard Cornelisse me nog: “En wat vond jij, Martin?”

Mijn antwoord was:

“Nu ja, Tubbergen schrijft historie met dit alleszins interessante theaterspektakel. Uitermate fraai dat het tevens tal van aspecten m.b.t. de Tubbergse historie voor het voetlicht brengt. Zoals bijv. de Tubbergse politiekwestie uit 1910. Op een heel natuurlijke wijze verweven in het boerenopstand verhaal. Mooi om te ervaren hoe deze en al die andere verbindingen zijn gelegd. Zelfs voor niet-Tubbergenaren is dit spektakel interessant, juist omdat alles goed werd geduid zoals de Klöpkes etc. Ook het licht- en geluid en zeker de muziek was top. Heb er van genoten (en iedereen met mij is m'n indruk). Het is een fantastische voorstelling en ik kijk er met veel plezier op terug.” 

Boeken

Van de hand van Jan Haverkate verscheen in 1991 een publicatie over de Tubbergse ruilverkaveling. Die uitgave heeft Tubantia opnieuw uitgebracht in de vorm van een programmaboekje.

“Omdat het context geeft aan de theatervoorstelling 'Boerenopstand, tot Tubbig en niet verder', maar ook omdat we het verhaal moeiteloos naar deze tijd kunnen vertalen. De geschiedenis van Tubbergen laat zien hoe een conflict in een hechte gemeenschap kan ontsporen als de democratie niet naar behoren functioneert. En dat is relevant in een tijd waarin de tegenstellingen in de samenleving over allerlei kwesties toe lijken te nemen en het vertrouwen in onze democratie niet altijd even groot is”, aldus de hoofdredacteur van de Twentsche Courant Tubantia.

Zowel dat boekje als ook de onlangs verschenen roman van Marie-José ten Cate, die de boerenopstand van 1971 in Tubbergen als decor draagt, betreft een waardevolle aanwinst. Niet alleen voor Tubbergen, ook voor m'n eigen bibliotheek!

 

Martin Paus